Kimler için?
- Çok kalemli üretim yapan, ürün bazında kârlılığı göremediği için fiyatlamasını sezgiyle kuran imalat işletmeleri.
- Kesintisiz veya seri üretim yapan ve safha bazında maliyet izlemek isteyen tesisler ile proje ve sipariş bazlı çalışan taahhüt firmaları.
- Genel üretim giderleri toplam maliyet içinde ağırlık kazanmış, doğrudan işçilik esaslı dağıtımın gerçeği yansıtmadığını gözlemleyen şirketler.
- Stok değerleme yöntemi ile mali tablolarda oluşan sonucun yönetim beklentisiyle örtüşmediğini fark eden işletmeler.
- Bütçe hazırlayan, ancak gerçekleşmeyle bütçe arasındaki farkın nedenini açıklayamayan yönetim ekipleri.
Mevzuat dayanağı
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
- İmal edilen emtianın maliyet bedelinin hangi unsurlardan oluşacağı ve değerleme ölçüleri bu Kanun'un değerleme hükümlerinde düzenlenmiştir.
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
- Dönem kazancının tespiti, satılan malın maliyetinin doğru hesaplanmasına bağlı olduğundan maliyet dağıtımı doğrudan matrahı etkiler.
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
- Ticari defterlerin işletmenin faaliyet sonuçlarını açıkça gösterecek biçimde tutulması yükümlülüğü, maliyet kayıtlarının izlenebilirliğini de gerektirir.
- 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu
- Meslek mensubunun danışmanlık yetkisi ve mesleki sorumluluğunun çerçevesi bu Kanun'da belirlenmiştir.
Hadler, oranlar ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir; güncel değerler için ilgili tebliğin yürürlükteki metni esas alınmalıdır.
Süreç nasıl işler?
Üretim veya hizmet akışının incelenmesi
İmalat hattı, iş emirleri, fire noktaları ve ara ürün akışı yerinde izlenir. Maliyet sistemi, işletmenin gerçek üretim mantığından türetilir; hazır bir şablonun üzerine kurulmaz.
Maliyetleme yaklaşımının belirlenmesi
Üretim kesintisiz mi yoksa parti ve sipariş bazlı mı yürüdüğüne göre safha maliyeti veya sipariş maliyeti tercih edilir. Karma yapılarda her hat için farklı yaklaşım uygulanabilir; tercihin gerekçesi yazılı hâle getirilir.
Maliyet merkezlerinin ve dağıtım anahtarlarının tasarımı
Esas üretim, yardımcı üretim ve hizmet merkezleri ayrıştırılır; her merkezin giderini taşıyacak dağıtım anahtarı belirlenir. Genel üretim giderlerinin ağırlıklı olduğu yapılarda faaliyet tabanlı maliyetleme ile kaynak ve faaliyet ilişkisi kurulur.
Standart maliyetlerin oluşturulması
Malzeme, işçilik ve genel üretim giderleri için standartlar; reçete, zaman etüdü ve geçmiş dönem verileri esas alınarak belirlenir. Standart, ulaşılamayacak bir hedef değil, normal koşullarda gerçekleşmesi beklenen düzey olarak kurgulanır.
Sapma analizi düzeninin kurulması
Fiyat ve miktar sapmaları ile kapasite ve verimlilik sapmaları ayrıştırılır. Sapmanın hangi merkezde ve hangi nedenle oluştuğunun görülebilmesi için raporlama, sorumluluk yapısıyla eşleştirilir.
Ürün kârlılığı raporlaması ve vergisel değerlendirme
Ürün, müşteri ve kanal bazında kârlılık raporları tasarlanır. Ayrıca dağıtım tercihlerinin stok değerlemesi ve dönem matrahı üzerindeki etkisi vergi mevzuatı bakımından değerlendirilir.
Gerekli belgeler
- Ürün ağaçları, reçeteler ve imalat akış şemaları
- İş emirleri, üretim raporları, fire ve ıskarta kayıtları
- Maliyet merkezleri listesi ile mevcut dağıtım anahtarlarına ilişkin açıklamalar
- Dönem mizanları, üretim maliyeti tabloları ve stok hareket dökümleri
- Doğrudan malzeme alım faturaları ile tedarik koşullarına ilişkin sözleşmeler
- Enerji, bakım, amortisman ve personel giderlerine ait dönem gider dökümleri
- Kapasite bilgileri, çalışma süresi kayıtları ve varsa zaman etüdü çalışmaları
- Kullanılan kurumsal kaynak planlama sisteminin maliyet modülü tanımları
Süre ve zamanlama
- Sistem tasarımı, hesap dönemi başında devreye alındığında karşılaştırılabilir veri üretir; dönem ortasında yapılan yöntem değişikliği tabloların dönemler arası karşılaştırmasını zorlaştırır.
- Standartlar dönemsel olarak gözden geçirilir; girdi fiyatlarında veya üretim yönteminde kalıcı değişiklik olduğunda standart güncellenmediği sürece sapma analizi yanıltıcı sonuç verir.
- Sapma raporları, düzeltici karar alınabilecek sıklıkta üretilmelidir; yalnızca dönem sonunda bakılan sapma, yönetsel değerini yitirmiş olur.
- Stok sayım dönemleri ile maliyet kapanışları eşgüdümlü planlanır; sayım farkları kapanış öncesinde değerlendirilmelidir.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecekler
- Genel üretim giderlerini tek anahtarla dağıtmak
- Tüm genel üretim giderlerinin tek bir ölçüye bağlanması, emek yoğun ve sermaye yoğun ürünler arasında sistematik bir çarpıklık yaratır: düşük hacimli ama karmaşık ürünler olduğundan ucuz görünür.
- Atıl kapasite maliyetini ürüne yüklemek
- Kullanılmayan kapasitenin giderinin üretilen mala dağıtılması, stok maliyetini şişirir ve dönem sonucunu bozar. Atıl kapasite payının nasıl ele alınacağı, vergi mevzuatındaki değerleme hükümleri gözetilerek baştan kararlaştırılmalıdır.
- Fire ve ıskartayı ayrı izlememek
- Normal fire ile anormal kayıp aynı hesapta toplandığında, üretim verimliliğindeki bozulma maliyetin içinde görünmez hâle gelir ve değerleme de hatalı olur.
- Standartları güncellemeden sapma yorumlamak
- Eskimiş bir standarda göre hesaplanan sapma, gerçekte performans farkını değil standardın geçersizliğini gösterir. Bu durumda üretim birimi haksız biçimde sorumlu tutulur ve rapora güven kaybolur.
- Maliyet sistemini vergisel sonuçlarından bağımsız kurmak
- Yalnızca yönetim raporlaması düşünülerek tasarlanan bir dağıtım, stokların değerlemesi ve dönem matrahı bakımından farklı bir sonuç doğurabilir. İki amacın nasıl uzlaştırılacağı tasarım aşamasında ele alınmalıdır.
- Ortak giderleri ürün kârlılığına gelişigüzel yansıtmak
- Satış, dağıtım ve yönetim giderlerinin ciro oranıyla dağıtılması, gerçekte farklı hizmet düzeyi tüketen müşteri ve kanalları aynı kefeye koyar. Kârlılık raporu bu durumda yanlış ürün ve müşteri kararlarına dayanak oluşturur.
İlgili hizmetler
- İç Denetim ve İç Kontrol DanışmanlığıKurumsal Danışmanlık
- Muhasebe Sistemi KurulumuKurumsal Danışmanlık
- Revizyon Hizmetleri (Kayıt ve Belge Revizyonu)Mali Danışmanlık
- Kurumsal Vergi DanışmanlığıMali Danışmanlık
Her hizmetin kapsamı ayrı bir sözleşmeyle belirlenir. Aynı mükellefe tasdik ve danışmanlık hizmetlerinin birlikte verilebilmesi, mesleki bağımsızlık ve tasdik mevzuatındaki sınırlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Maliyet muhasebesi ile yönetim muhasebesi aynı şey midir?
Maliyet muhasebesi, üretilen mal veya hizmetin maliyetini ölçmeye odaklanır ve mali tablolardaki stok değerlemesiyle doğrudan ilişkilidir. Yönetim muhasebesi ise bu veriyi karar almak için kullanan daha geniş bir alandır. Sağlıklı bir maliyet sistemi, ikisinin de dayanağıdır.
Faaliyet tabanlı maliyetleme her işletme için gerekli midir?
Gerekli değildir. Genel üretim giderlerinin toplam maliyet içindeki payı sınırlıysa ve ürün çeşitliliği düşükse geleneksel dağıtım yeterli sonuç verebilir. Bu yaklaşım, giderlerin ağırlaştığı ve ürünlerin farklı kaynak tükettiği yapılarda anlam kazanır.
Maliyet dağıtımı vergi matrahını nasıl etkiler?
Üretilen malın maliyetine hangi giderlerin gireceği ve bunların nasıl dağıtılacağı, dönem sonunda stokta kalan ile satılan mal arasındaki ayrımı belirler. Stoka yüklenen gider dönem kazancının dışında kalır, satılan mala düşen kısım ise gider yazılır. Bu nedenle dağıtım tercihleri 213 sayılı Kanun'un değerleme hükümleri gözetilerek yapılmalıdır.
Çalışma kapsamında muhasebe kayıtlarımız tutulur mu?
Tutulmaz. 3568 sayılı Kanun gereği yeminli mali müşavirler defter tutamaz. Çalışma; yöntemin belirlenmesi, maliyet merkezi ve anahtar tasarımı ile raporlama yapısının kurgulanmasını kapsar. Kayıtlar, işletmenin kendi muhasebe birimi veya defterlerini tutan meslek mensubu tarafından oluşturulur.
Mevcut kurumsal kaynak planlama sistemimizi değiştirmemiz gerekir mi?
Çoğu durumda gerekmez. Önce mevcut sistemin maliyet modülünün hangi kırılımları üretebildiği incelenir; tasarım bu imkânlar üzerine kurulur. Sistem gerekli ayrımı hiç üretemiyorsa, hangi verinin nasıl toplanacağı ayrıca belirlenir.
Kapsam ve süreç hakkında görüşmek için
Somut durumunuzun değerlendirilmesi ve çalışma kapsamının belirlenmesi için iletişim sayfasındaki formu kullanabilir veya doğrudan arayabilirsiniz.
İletişim