Kimler için?
- Serbest bölgede üretim ruhsatıyla imalat faaliyeti yürüten ve kazanç istisnasının kapsamını kalem bazında sınırlandırmak isteyen kurumlar vergisi mükellefleri.
- Alım-satım, depolama, bakım-onarım, montaj veya kiralama ruhsatıyla faaliyet gösteren ve ruhsat türünün vergisel sonucunu netleştirmesi gereken şirketler.
- Aynı tüzel kişilik altında hem bölge içinde hem bölge dışında faaliyeti bulunan, bu nedenle kazanç ve gider ayrıştırması zorunlu hâle gelen işletmeler.
- Yurt içinden serbest bölgeye mal veya hizmet satan, teslimlerinin ihracat istisnası bakımından durumunu ve doğabilecek iade hakkını değerlendiren tedarikçiler.
- Bölgedeki bir kullanıcıyla ilişkili taraf konumunda bulunan ve grup içi fiyatlamanın istisna kazanç üzerindeki etkisini gözden geçirmesi gereken grup şirketleri.
- Serbest bölgede yatırım yapmayı değerlendiren, ruhsat türü ile vergisel sonuç arasındaki bağı yatırım kararından önce görmek isteyen yabancı sermayeli kuruluşlar.
- Bölge kullanıcısı olarak istihdam ettiği personel bakımından ücret istisnasının koşulunu izlemek ve belgelendirmek durumunda olan imalatçılar.
Mevzuat dayanağı
- 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu
- Serbest bölgelerin kuruluşunu, faaliyet ruhsatı düzenini ve bölgede elde edilen kazançlar ile ücretlere ilişkin istisnaların çerçevesini belirleyen temel kanundur.
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
- İstisna kazancın kurum kazancı içindeki yerini, indirilecek giderlerin durumunu ve ilişkili taraf işlemlerinin değerlendirilmesini düzenler.
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
- Bölge kullanıcılarının istihdam ettiği personelin ücretleri bakımından vergilendirme rejiminin ve istisna uygulamasının genel esaslarını içerir.
- 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu
- Yurt içinden serbest bölgeye yapılan teslimlerin ihracat istisnası kapsamındaki durumunu ve bölgeye ilişkin işlemlerin verginin konusuna girip girmediğini belirler.
- 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu
- Yeminli mali müşavirlik mesleğinin konusunu, tasdik yetkisini ve meslek mensubunun sorumluluğunun sınırlarını belirleyen kanundur.
- 7019 sayılı Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- Tasdik çalışmasının kapsamını, çalışma kâğıtlarının düzenini ve rapor esaslarını belirler; istisna hesabının tasdike konu edildiği hâllerde uygulanır.
- Serbest bölge işlemlerine ilişkin idari düzenlemeler ve uygulama duyuruları
- Faaliyet ruhsatı, işlem formları ve eşya giriş-çıkış düzenine ilişkin güncel idari uygulama için Ticaret Bakanlığı kaynağına başvurulur.
- Vergi uygulamasına ilişkin genel tebliğ ve sirkülerler
- İstisna uygulamasının usul ve esasları ile güncel hadler için Gelir İdaresi Başkanlığının yürürlükteki düzenlemelerine bakılır.
Hadler, oranlar ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir; güncel değerler için ilgili tebliğin yürürlükteki metni esas alınmalıdır.
Süreç nasıl işler?
Faaliyet ruhsatı ile fiilî faaliyetin karşılaştırılması
Ruhsatın türü, kapsamı ve süresi ile şirketin fiilen yürüttüğü işler yan yana konur. Üretim ruhsatı ile alım-satım, depolama veya hizmet ruhsatları arasındaki fark istisnanın kapsamını doğrudan belirlediği için çalışma buradan başlar. Ruhsat kapsamının dışına taşan bir faaliyet varsa bunun hem idari hem vergisel sonucu ayrıca değerlendirilir. Ruhsat kapsamının sonradan genişletilmesi mümkündür; ancak bu genişleme geçmişe etkili bir sonuç doğurmaz.
İstisna haritasının kalem bazında çıkarılması
Şirketin gelir kalemleri tek tek ele alınır; her kalem için istisna kapsamında olup olmadığı, hangi kanuni dayanağa bağlandığı ve hangi koşulun gerçekleşmesi gerektiği yazılı hâle getirilir. Böylece istisna, toptan bir varsayım olmaktan çıkıp savunulabilir bir tabloya dönüşür. Bu tablo, dönem içinde yeni bir gelir kalemi doğduğunda güncellenir.
Muhasebe düzeninin ayrıştırmaya elverişliliğinin incelenmesi
Bölge içi ve bölge dışı, istisna kapsamındaki ve kapsam dışındaki işlemlerin ayrı izlenebilmesi için hesap planının ve maliyet merkezlerinin yeterliliği incelenir; izlemenin kırıldığı noktalar raporlanır. Kayıtların tutulması mükellefin muhasebe biriminin işidir; burada yapılan, ayrıştırmanın kayıt üzerinden mümkün olup olmadığının denetlenmesidir.
Gider dağıtım anahtarının belirlenmesi ve gerekçelendirilmesi
Ortak genel giderler, finansman giderleri ve amortismanlar için kullanılacak dağıtım anahtarı faaliyetin yapısına uygunluğu bakımından değerlendirilir ve gerekçesi yazılı olarak kayda geçirilir. Denetimde en sık sorgulanan yapı, gelirin ayrıştırılıp giderin toplulaştırılmış bırakıldığı yapıdır; böyle bir tabloda istisna kazanç olduğundan yüksek görünür.
Eşya hareketi ile muhasebe kaydının çapraz kontrolü
Serbest bölge işlem formları, eşya giriş-çıkış belgeleri, gümrük beyanları ve stok kayıtları karşılaştırılır. Bölge müdürlüğüne bildirilen stok, gümrük belgeleri ve muhasebe kayıtları aynı tabloyu göstermelidir. Üç kaynağın birbirini tutmadığı bir yapıda istisna hesabının doğruluğunu savunmak güçleşir; tutarsızlık dönem içinde görülürse düzeltilmesi de kolaylaşır.
Ücret istisnası koşulunun izlenmesi
İmalatçı kullanıcılarda ücret istisnası, üretilen ürünlerin kanunda belirlenen oranının ihraç edilmesi koşuluna bağlıdır. Bu koşulun hesap dönemi içinde nasıl seyrettiği izlenir, dayanak belgelerin toplanıp toplanmadığı kontrol edilir ve koşulun gerçekleşmemesi ihtimalinin sonuçları önceden ortaya konur. Oranın güncel değeri için kanunun yürürlükteki metnine bakılır.
Bölgeden Türkiye'ye satışların ayrıca değerlendirilmesi
Serbest bölgeler gümrük bölgesi dışında sayıldığından, bölgeden Türkiye'ye yapılan satış ithalat niteliği taşır. Bu satışların gümrük ve vergi yükümlülükleri, maliyet hesabına etkisi ve istisna kazanç hesabındaki yeri işlem bazında incelenir; iç pazara yönelme kararı öncesinde bu etkinin sayısallaştırılması istenir.
Dönem sonu hesaplama, belgelendirme ve değişiklik izleme
İstisna kazanç hesaplanır, gider dağıtımı belgelenir ve hesaplamanın iç tutarlılığı beyan öncesinde gözden geçirilir. Kanunun geçici hükümleri ve bunlara bağlı süreler zaman içinde değiştiğinden, yatırımın başındaki değerlendirmenin ömür boyu geçerli kalacağı varsayılmaz; değişikliklerin şirketin uygulamasına etkisi ayrıca raporlanır.
Gerekli belgeler
- Faaliyet ruhsatı, ruhsat kapsam değişikliği yazıları ve varsa süre uzatımına ilişkin belgeler
- Serbest bölge işlem formları ile eşya giriş ve çıkış belgelerinin dönem dökümü
- Gümrük beyannameleri ve bölgeden Türkiye'ye yapılan satışlara ilişkin belgeler
- Üretim reçeteleri, kapasite raporu, üretim ve stok hareket kayıtları
- İhracat belgeleri ile ücret istisnasında aranan ihracat oranının hesabına dayanak kayıtlar
- Personel listeleri, çalışma kayıtları ve ücret istisnası uygulamasına ilişkin bordro dökümleri
- Faaliyet bazlı mizan, maliyet merkezi dökümleri ve gider dağıtım tabloları
- Bölge müdürlüğüne verilen faaliyet raporları ile stok bildirim kayıtları
- İlişkili taraf işlemlerine ilişkin sözleşmeler ve fiyatlandırma dokümantasyonu
- Bölge içi kira, altyapı ve hizmet sözleşmeleri ile bunlara ilişkin fatura örnekleri
- Varsa yatırım teşvik belgesi ve eki makine-teçhizat listeleri
Süre ve zamanlama
- Ruhsat ve kapsam incelemesi, bölgede faaliyete başlamadan önce yapıldığında anlamlıdır; sonradan yapılan tespitler geçmişe etkili bir düzeltme imkânı vermez.
- Kazanç ayrıştırmasının muhasebe altyapısı hesap döneminin başında kurulur. Dönem kapandıktan sonra yapılan ayrıştırma kayda değil tahmine dayandığı için savunulması güçtür.
- Eşya giriş-çıkış belgeleri ile stok kayıtlarının mutabakatı dönem içinde düzenli aralıklarla yürütülür; yıl sonuna bırakılan mutabakat düzeltme imkânını daraltır.
- Ücret istisnasında aranan ihracat oranı koşulu dönem içinde izlenir, hesap dönemi itibarıyla belgelendirilir; koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği ancak dönem kapandığında kesinleşir.
- İstisna kazanç hesabı, kurumlar vergisi beyan dönemi öncesinde tamamlanacak biçimde planlanır; tam tasdik ilişkisi varsa çalışma dönem içine yayılır.
- Faaliyet ruhsatının süresi ile istisna hükmünün süresi ayrı ayrı takip edilir; ikisinin örtüştüğü varsayılmaz.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecekler
- Ruhsat türünü istisnanın kapsamıyla karıştırmak
- Alım-satım veya depolama ruhsatıyla faaliyet gösterirken imalatçıya tanınan kazanç istisnasını beklemek, uygulamada en pahalıya mal olan varsayımdır. İstisnanın kapsamı ruhsatın adına değil, kanunun tanımladığı faaliyetin niteliğine bağlıdır; ruhsat türü ise bu niteliğin ilk göstergesidir.
- Geliri ayrıştırıp gideri toplulaştırılmış bırakmak
- İstisna, kazancın tamamına değil kanunun tanımladığı faaliyetten doğan kısmına uygulanır. Ortak genel giderlerin, finansman giderlerinin ve amortismanların makul bir anahtarla dağıtılmadığı yapılarda istisna kazanç şişer ve denetimde düzeltilir. Dağıtım anahtarının gerekçesi yazılı olmadığında düzeltme tartışması kaybedilir.
- Bölge dışında yürütülen faaliyeti bölge kazancı saymak
- Hizmetin veya imalatın fiilen nerede yürütüldüğü esastır. Bölge dışındaki tesiste, bölge dışındaki personelle veya uzaktan yürütülen işlerden doğan kazancın istisnaya dâhil edilmesi, incelemede ilk sorgulanan başlıklardandır. Çalışma yerinin kayıtlarla gösterilebilmesi gerekir.
- Bölgeden Türkiye'ye satışı sıradan bir yurt içi satış gibi kurgulamak
- Bölge gümrük bölgesi dışında sayıldığından bu satış ithalat niteliği taşır. Malın Türkiye'ye girişinde doğan yükümlülükler maliyet hesabına girmediğinde fiyatlama ve kâr beklentisi baştan yanlış kurulur; ayrıca bu satışların istisna hesabına etkisi peşinen varsayılamaz.
- Ücret istisnasında koşulu belgelendirmemek
- Ücret istisnası, üretilen ürünlerin belirlenen oranının ihraç edilmesine bağlıdır ve bu koşul hesap dönemi bazında ayrıca gösterilir. Koşulun gerçekleştiği belgelenemezse istisna uygulanamaz; dönem içinde uygulanmışsa düzeltme gerekir.
- Eşya hareketi ile muhasebe kaydını ayrı yürütmek
- Bölge müdürlüğüne bildirilen stok ile gümrük belgeleri ve muhasebe kayıtlarının uyuşmaması hem idari hem vergisel sonuç doğurur. Denetimde vergisel tespitlerin çıkış noktası çoğu zaman bu kaynaklar arasındaki tutarsızlıklardır.
- İlişkili taraf fiyatlamasını gözden kaçırmak
- İstisna kazanç elde eden bölge kullanıcısı ile vergiye tabi kazanç elde eden grup şirketi arasındaki fiyatlama, transfer fiyatlandırması yönünden ayrıca değerlendirilir. İstisnanın varlığı bu değerlendirmeyi ortadan kaldırmaz; aksine kazancın hangi tarafta biriktiğini daha görünür kılar.
- İstisna kazancın dağıtım aşamasını planlamamak
- İstisna kurum kazancına ilişkindir; kâr dağıtımı aşamasındaki vergileme ayrı bir konudur. Dağıtım kararı alınmadan önce bu ayrımın değerlendirilmemesi, beklenmedik bir vergi yüküyle karşılaşılmasına yol açar.
İlgili hizmetler
- Tam Tasdik — Yıllık Beyanname ve Mali Tabloların TasdikiVergi ve Tasdik Hizmetleri
- Vergisel Teşvikler, İstisna ve Muafiyet DanışmanlığıMali Danışmanlık
- Kurumsal Vergi DanışmanlığıMali Danışmanlık
- Yabancı Sermayeli Şirketlere Mali DanışmanlıkMali Danışmanlık
İlgili rehber yazıları: Serbest bölgelerde vergisel avantajlar ve uygulamada yapılan hatalar · Yatırım teşvik belgesi ve indirimli kurumlar vergisi: süreç ve tasdik
Her hizmetin kapsamı ayrı bir sözleşmeyle belirlenir. Aynı mükellefe tasdik ve danışmanlık hizmetlerinin birlikte verilebilmesi, mesleki bağımsızlık ve tasdik mevzuatındaki sınırlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Serbest bölgede faaliyet gösteren her şirket kurumlar vergisinden muaf mıdır?
Hayır. Mevzuat genel bir muafiyet tanımaz. 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu kapsamında tanınan istisnalar belirli faaliyetlere ve koşullara bağlıdır; koşullar gerçekleşmediğinde kazanç genel hükümlere göre vergilendirilir.
Faaliyet ruhsatının türü neden bu kadar belirleyici?
Kazanç istisnası bakımından mevzuat imalat faaliyetini ayrı bir yere koyar. Ruhsat türü, fiilen yürütülen faaliyetin niteliğine ilişkin ilk ve en görünür göstergedir; ruhsatla fiilî faaliyetin örtüşmediği hâller hem idari hem vergisel sonuç doğurur.
Bölge içi ve bölge dışı kazanç nasıl ayrıştırılır?
Ayrıştırma yalnız gelir tarafında yapılamaz. Ortak genel giderlerin, finansman giderlerinin ve amortismanların faaliyetin yapısına uygun bir dağıtım anahtarıyla paylaştırılması gerekir. Bu ancak faaliyet bazlı maliyet merkezi kurulmuş bir muhasebe düzeninde savunulabilir biçimde yapılabilir.
Bölgeden Türkiye'ye yaptığımız satış nasıl değerlendirilir?
Serbest bölgeler gümrük bölgesi dışında sayıldığından bu satış ithalat niteliği taşır ve malın Türkiye'ye girişinde gümrük ile vergi yükümlülükleri doğar. İç pazara yönelme hâlinde maliyet hesabının bu yükümlülükleri içerecek biçimde yeniden kurulması gerekir.
Ücret istisnasından yararlanmanın koşulu nedir?
İmalatçı kullanıcı olmak ve üretilen ürünlerin kanunda belirlenen oranının ihraç edildiğini belgelemek gerekir. Koşul hesap dönemi bazında değerlendirilir; oranın güncel değeri için kanunun yürürlükteki metnine bakınız.
Yurt içinden serbest bölgeye satış yapan tedarikçinin durumu nedir?
3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu bakımından bu teslimler ihracat istisnası kapsamında değerlendirilir ve tedarikçi yönünden bir iade hakkı doğurabilir. Usul ve esaslar için Gelir İdaresi Başkanlığının yürürlükteki düzenlemelerine bakılır.
Bu hizmet kapsamında defter tutuluyor veya beyanname veriliyor mu?
Hayır. Bu hizmet, mevcut kayıt ve belgeler üzerinden yapılan vergisel değerlendirme, kontrol ve tasdik çalışmasıdır. Defter tutma, bordro yürütme ve beyan işlemleri mükellefin kendi muhasebe birimi ya da sözleşmeli meslek mensubu tarafından yerine getirilir.
Kapsam ve süreç hakkında görüşmek için
Somut durumunuzun değerlendirilmesi ve çalışma kapsamının belirlenmesi için iletişim sayfasındaki formu kullanabilir veya doğrudan arayabilirsiniz.
İletişim