Kimler için?
- Katma değer vergisi iadesi talep eden kurumlar. İade taleplerinin yeminli mali müşavir tasdik raporuyla sonuçlandırılmasında, tam tasdik sözleşmesi bulunup bulunmamasına göre farklı parasal sınırlar uygulanır; güncel hadler için ilgili tebliğe bakınız. Düzenli ve yüksek hacimli iade alan ihracatçılarda tam tasdik, iade sürecinin işleyişini doğrudan etkiler.
- Ar-Ge ve tasarım indirimi, yatırım teşvik uygulamaları, teknopark istisnası veya serbest bölge istisnasından yararlanan kurumlar. Bu uygulamaların tamamı yıl içinde sürekli belgelendirme ve kayıtta ayrıştırma disiplini gerektirir; dönem içi denetim bu disiplinin eksiklerini beyan öncesinde görünür kılar.
- Grup içi işlem hacmi yüksek şirketler. Transfer fiyatlandırması, örtülü sermaye ve finansman gider kısıtlaması hesapları, yıl sonunda tek bir çalışmayla üretilemeyecek kadar veri ve belge ister.
- Birleşme, devir, tam veya kısmi bölünme, ortak alımı ya da paya dayalı yatırım gündemi bulunan şirketler. Karşı tarafın yürüteceği mali incelemede, tasdik edilmiş bir dönem geçmişinin bulunması sürecin öngörülebilirliğini artırır.
- Kamu ihalelerine giren, banka kredisi veya yurt dışı finansman ilişkisi yoğun olan kurumlar. Mali tabloların bağımsız bir meslek mensubunca denetlenmiş olması, dış paydaşlarla kurulan bilgi ilişkisinin bir parçasıdır.
- Yurt dışı iştiraki, şubesi veya döviz cinsinden borç ve alacak yoğunluğu bulunan şirketler. Kur değerlemesi, yurt dışında ödenen vergilerin mahsubu ve yurt dışı kazanç istisnaları, dönem içinde izlenmediğinde beyan aşamasında düzeltilmesi güç sonuçlar doğurur.
- İşlem çeşitliliği ve hacmi artan gerçek kişi mükellefler. Tam tasdik yalnız kurumlar vergisi mükelleflerine özgü değildir; yıllık gelir vergisi beyannamesi bakımından da tasdik ilişkisi kurulabilir.
Mevzuat dayanağı
- 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu
- Tasdik yetkisinin, meslek mensubunun sorumluluğunun ve yeminli mali müşavirlik mesleğinin sınırlarının kaynağı olan kanundur.
- 7019 sayılı Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- Tasdike konu belgeleri, tasdik sözleşmesinin düzenlenmesini, denetim çalışmalarını ve raporun biçimini belirleyen temel düzenlemedir.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
- Defter ve belge düzeni, kayıt nizamı, envanter ile değerleme hükümleri tam tasdik denetiminin doğrudan konusudur.
- 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu
- Kurum kazancının tespiti, indirim ve istisnalar, transfer fiyatlandırması ile örtülü sermaye hükümleri tasdik kapsamında denetlenir.
- 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu
- Ticari kazancın tespitine ilişkin hükümler ile gerçek kişi mükelleflerin yıllık beyannamesinin tasdikinde dayanak oluşturur.
Hadler, oranlar ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir; güncel değerler için ilgili tebliğin yürürlükteki metni esas alınmalıdır.
Süreç nasıl işler?
Ön değerlendirme ve kapsam tespiti
Şirketin faaliyet konusu, işlem hacmi, teşvik ve istisna ilişkileri, grup yapısı ve muhasebe altyapısı gözden geçirilir. Bu aşamanın amacı, denetimin hangi alanlarda yoğunlaşacağını belirlemektir: iade ilişkisi olan bir ihracatçıda yüklenilen vergi hesabı, Ar-Ge merkezi bulunan bir şirkette harcama ayrıştırması, grup şirketlerinde ilişkili taraf işlemleri öne çıkar. Kapsam belirlenmeden yapılan denetim, her yerde eşit derinlikte çalışıldığı için hiçbir yerde yeterli derinliğe ulaşamaz.
Tasdik sözleşmesinin düzenlenmesi ve bildirimi
Tam tasdik sözleşmesinin hesap döneminin başında düzenlenmesi esastır ve sözleşme ilgili odaya bildirilir. Bunun biçimsel bir kural olmasının ötesinde pratik bir nedeni vardır: denetim, kayıtlar oluşurken yapıldığında düzeltici işlev görür. Sözleşmenin süresinde düzenlenmemesi hâlinde tasdik ilişkisinin hangi şartlarla kurulabileceği mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir; dönem başı geçmişse sonucu varsaymak yerine durum meslek mensubuyla değerlendirilir.
Açılış çalışması ve devir hesaplarının incelenmesi
Önceki dönemden devreden hesaplar, geçmiş dönem düzeltme kayıtları, devreden katma değer vergisi, geçmiş yıl zararları, devreden yatırım indirimi ve indirim hakları ile varsa devam eden vergi incelemesi, uzlaşma veya dava süreçleri incelenir. Denetimin başlangıç noktası burasıdır; devir bakiyelerinin dayanağı kurulmadan yürütülen bir dönem denetimi, hatalı bir açılış üzerine inşa edilmiş olur.
Dönem içi denetim turları
Hesap dönemi boyunca belirli aralıklarla kayıt ve belge incelemesi yapılır. Hesap mutabakatları, banka ve kasa hareketleri, stok ve maliyet akışı, indirilecek katma değer vergisinin belge dayanağı, tevkifat uygulamaları, ilişkili taraf işlemleri ve kanunen kabul edilmeyen giderlerin ayrıştırılması test edilir. Tespitler yazılı olarak mali işlere iletilir ve düzeltmenin hangi dönemde yapılacağı kayda geçirilir. Turların düzenli aralıklarla yapılması, hatanın düzeltilebileceği zaman aralığını açık tutar.
Karşıt inceleme çalışmaları
Mevzuatın öngördüğü çerçevede, belirlenen alımlar bakımından tedarikçi nezdinde doğrulama yapılır; belgenin gerçek bir teslime veya hizmete dayandığı, kayıtlara intikal ettiği ve ödemenin belgelenebilir kanallardan yürüdüğü incelenir. Karşıt inceleme, tedarikçinin işbirliğini gerektirdiği için zaman alan bir çalışmadır; dönem sonuna bırakıldığında rapor takvimini en çok zorlayan aşama hâline gelir.
Dönem sonu envanter ve değerleme denetimi
Fiilî envanter ile kayıtlı envanterin karşılaştırılması, şüpheli alacak karşılıkları, reeskont, stok değer düşüklüğü, amortisman ve yeniden değerleme uygulamaları, kur değerlemesi, kıdem tazminatı karşılığı ve dönemsellik gereği yapılan tahakkuklar gözden geçirilir. Bu aşamada vergi matrahına götüren indirim, istisna ve kanunen kabul edilmeyen gider kalemleri tek tek dayanağına bağlanır.
Beyanname öncesi mutabakat
Beyanname taslağı ve ekleri, şirketin muhasebe birimi ve serbest muhasebeci mali müşaviriyle birlikte gözden geçirilir; ticari kâr ile mali kâr arasındaki geçiş tablosu satır satır doğrulanır. Tespit edilen farklar beyan öncesinde düzeltilir. Tam tasdikin mükellefe sağladığı asıl fayda bu aşamada ortaya çıkar; rapor bu sürecin çıktısıdır, kendisi değildir.
Tasdik raporunun düzenlenmesi ve sunulması
Denetim çalışma kâğıtları, karşıt inceleme tutanakları ve elde edilen belgeler esas alınarak tasdik raporu mevzuatın öngördüğü biçimde düzenlenir ve süresinde ilgili idareye sunulur. Rapor, yapılan denetimin kapsamını, uygulanan yöntemleri ve varılan sonucu açıkça ortaya koyar; meslek mensubu tasdik ettiği konularda mükellefle birlikte sorumludur.
Rapor sonrası bilgi taleplerinin karşılanması ve izleme
İdarenin rapora ilişkin bilgi veya belge talepleri karşılanır, iade süreçlerinde raporun dayanağı olan hesaplarla ilgili sorulara yanıt verilir. Ayrıca dönem içinde tespit edilen ancak izleyen döneme sarkan konular (belge düzeni, hesap planı ayrıştırması, sözleşme eksikleri) izleyen dönemin denetim planına aktarılır.
Gerekli belgeler
- Yasal defterler, muhasebe kayıtları, hesap planı, dönem içi mizanlar ve dönem sonu mizanı
- Alış ve satış belgeleri ile e-belge arşivleri, banka ekstreleri, kasa ve çek-senet kayıtları
- Stok kayıtları, üretim ve maliyet dökümleri, sarf ve randıman tabloları, fiilî envanter listeleri
- Sözleşmeler: kira, kredi, lisans, acentelik, danışmanlık, bayilik ve ilişkili taraf sözleşmeleri
- Teşvik, istisna ve indirim uygulamalarına dayanak belgeler (yatırım teşvik belgesi, Ar-Ge veya tasarım merkezi belgesi, serbest bölge faaliyet ruhsatı, teknopark sözleşmeleri)
- Transfer fiyatlandırması belgelendirmesi, yıllık ve genel raporlar ile ilişkili taraf işlem dökümleri
- Amortisman ve sabit kıymet listeleri, yeniden değerleme hesaplamaları, kıst amortisman tabloları
- Şüpheli alacak dosyaları: dava ve icra takibi belgeleri, karşılık hesaplamaları
- Yurt dışı işlemlere ilişkin belgeler: gümrük beyannameleri, döviz alım-satım belgeleri, yurt dışında ödenen vergilere ilişkin tevsik edici evrak
- Devam eden vergi incelemesi, uzlaşma, dava ve düzeltme talep dosyalarına ilişkin bilgiler
- Ortaklar, iştirakler ve yönetim kurulu kararları ile sermaye hareketlerine ilişkin belgeler
- Önceki döneme ait tasdik raporu, bağımsız denetim raporu ve varsa özelge veya görüş yazıları
Süre ve zamanlama
- Tasdik sözleşmesi kural olarak hesap döneminin başında düzenlenir ve ilgili odaya bildirilir. Süresinde düzenlenmeyen sözleşmelerde tasdik ilişkisinin kurulup kurulamayacağı ve hangi şartlara bağlı olduğu mevzuatta düzenlenmiştir; güncel süreler için ilgili tebliğe bakınız.
- Denetim, hesap dönemine yayılan turlar hâlinde yürütülür. Tur sıklığı, işlem hacmine ve iade ile teşvik ilişkisinin yoğunluğuna göre sözleşmede belirlenir; dönem sonuna yığılan denetim, düzeltme imkânını fiilen ortadan kaldırır.
- Karşıt inceleme çalışmaları, tedarikçinin yanıt süresine bağlı olduğundan dönem içinde başlatılır. İade ilişkisi bulunan şirketlerde bu çalışmalar aylık iade dosyalarının hazırlanmasıyla eşzamanlı yürür.
- Tasdik raporu, mevzuatın öngördüğü biçim ve süre içinde düzenlenerek idareye sunulur. Rapor süresinin başlangıcı beyannamenin verildiği tarihe bağlıdır; güncel süre için ilgili tebliğin yürürlükteki metnine bakınız.
- Hesap dönemi içinde meydana gelen tür değişikliği, birleşme, devir veya bölünme gibi olaylar kıst dönem beyanı gerektirebilir; bu durumda tasdik kapsamı ve rapor takvimi olayın gerçekleştiği tarihe göre yeniden kurulur.
- Sözleşmenin dönem içinde sona ermesi hâlinde tasdik raporunun düzenlenip düzenlenemeyeceği, denetimin hangi kısmının tamamlandığına bağlıdır; fesih ve devir hâlleri mevzuatta ayrıca düzenlenmiştir.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecekler
- Tam tasdiki incelenmeme muafiyeti sanmak
- En yaygın ve en maliyetli yanlış anlama budur. Tam tasdik, vergi incelemesine tabi olmama sonucunu doğurmaz; idarenin inceleme yetkisi saklıdır. Tasdikin sağladığı şey, beyannamenin dayanağının bağımsız bir meslek mensubunun sorumluluğu altında önceden denetlenmiş ve belgelenmiş olmasıdır. Bir inceleme başladığında bu farkı yaratan şey, raporun varlığı değil, raporun arkasındaki çalışma kâğıtları ve belge düzenidir.
- Sözleşmeyi dönem içinde gündeme getirmek
- Tasdik ilişkisi dönem başında kurulduğunda hatalı kayıt düzeni, eksik belge veya yanlış değerlendirilmiş bir istisna beyan öncesinde fark edilir ve düzeltilir. Dönem kapandıktan sonra kurulan ilişkide meslek mensubu, çoğu artık düzeltilemeyecek işlemlerle karşılaşır; hatanın tespiti mümkün olsa bile giderilmesi mümkün olmayabilir.
- Belgeyi kaydın yerine koymak
- İstisna ve indirim uygulamalarında belgenin varlığı tek başına yetmez; muhasebe kaydının da mevzuatın aradığı ayrıştırmayı yapıyor olması gerekir. Ar-Ge, serbest bölge ve teknopark uygulamalarında en sık karşılaşılan sorun budur: harcama veya kazanç ayrı hesaplarda izlenmediği için, sonradan üretilen dağıtım tabloları denetimde dayanak oluşturmaz.
- İlişkili taraf işlemlerini dönem sonunda toplamaya çalışmak
- Transfer fiyatlandırması belgelendirmesi geriye dönük üretilebilen bir çalışma değildir. Emsal analizi, işlemin yapıldığı dönemin koşullarına dayanır; fiyatlandırma politikası dönem başında kurulmadığında, yıl sonunda yapılan çalışma yalnız mevcut durumu tarif eder, savunulabilir bir dayanak oluşturmaz. Grup içi hizmet alımlarında fayda testinin belgelenmemiş olması da aynı sonuca yol açar.
- Karşıt incelemeyi bir formalite saymak
- Karşıt inceleme, tedarikçinin defterlerinde belgenin karşılığının bulunup bulunmadığını sınar. Tedarikçiyle iletişimin dönem sonunda kurulması, adres değişikliği, faaliyetin terk edilmiş olması veya işbirliği yapılmaması gibi durumlarda çalışmayı çıkmaza sokar. Bu risk, tedarikçi seçiminde ve ödeme kanallarının belgelenmesinde gösterilen özenle dönem içinde yönetilir.
- Geçici vergi dönemlerini yıllık beyandan bağımsız görmek
- Dönem içinde yapılan değerlendirmelerin yıl sonunda değiştirilmesi, hem geçmiş dönem düzeltmeleri hem de tutarlılık bakımından soru doğurur. Kur değerlemesi, karşılık ayrılması ve maliyet dağıtım yöntemlerinde dönem içinde alınan pozisyonun yıllık beyanla uyumlu olması, tasdik denetiminin izlediği başlıklardandır.
- Yeminli mali müşaviri muhasebe hizmeti veren taraf sanmak
- Yeminli mali müşavir, 3568 sayılı Kanun gereği defter tutamaz ve muhasebe bürosu açamaz. Denetlenen kayıtla denetleyenin ayrı olması, tasdikin anlamının koşuludur. Uygulamada bu ayrımın gözden kaçması, mali işler biriminin denetim taleplerini bir hizmet kusuru gibi algılamasına ve sürecin gecikmesine yol açar.
- Bağımsız denetim ile tam tasdiki aynı çalışma sanmak
- Bağımsız denetim, finansal tabloların belirlenen finansal raporlama çerçevesine uygunluğuna ilişkin görüş üretir. Tam tasdik ise vergi mevzuatı eksenlidir; beyannamenin ve dayanağı kayıtların vergi kanunlarına uygunluğunu konu alır. İki çalışmanın konusu, dayanağı ve raporu farklıdır; biri diğerinin yerine geçmez.
İlgili hizmetler
- KDV İade Tasdiki — Katma Değer Vergisi İadesi Tasdik RaporuVergi ve Tasdik Hizmetleri
- Ar-Ge ve Tasarım Harcamalarının TasdikiVergi ve Tasdik Hizmetleri
- Kurumsal Vergi DanışmanlığıMali Danışmanlık
- Vergi Uyuşmazlıkları DanışmanlığıMali Danışmanlık
İlgili rehber yazıları: Tam tasdik nedir, hangi kurumlar için zorunlu ve hangileri için avantajlıdır? · KDV iade sürecinde YMM tasdik raporu: hangi iadede aranır, süreç nasıl işler?
Her hizmetin kapsamı ayrı bir sözleşmeyle belirlenir. Aynı mükellefe tasdik ve danışmanlık hizmetlerinin birlikte verilebilmesi, mesleki bağımsızlık ve tasdik mevzuatındaki sınırlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Tam tasdik sözleşmesi yaptırmak zorunlu mudur?
Bütün mükellefler bakımından genel bir zorunluluk bulunmaz. Ancak katma değer vergisi iadesi, teşvik ve istisna uygulamaları gibi konularda tasdik raporuna bağlanmış imkânlar söz konusu olduğundan, bu kapsamdaki kurumlar için tam tasdik fiilen belirleyici hâle gelir. Doğru soru "tam tasdik yaptırmalı mıyım" değil, "hangi işlemlerim tasdike konu oluyor ve bu işlemler yıl içinde nasıl belgelenmeli" sorusudur.
Tam tasdik yaptıran şirket vergi incelemesine alınmaz mı?
Alınabilir. Tam tasdik bir muafiyet değildir. İdarenin inceleme yetkisi devam eder; tasdikin sağladığı şey, beyannamenin dayanağının önceden denetlenmiş, belgelenmiş ve meslek mensubunun sorumluluğu altına alınmış olmasıdır.
Dönem başında sözleşme yapmayı kaçırdık, yıl içinde yaptırabilir miyiz?
Sözleşmenin süresi ve sonradan düzenlenmesi hâlinde uygulanacak esaslar mevzuatta düzenlenmiştir. Süreler ve şartlar değişebildiğinden burada sayısal değer verilmez; güncel usul ve esaslar için ilgili tebliğe bakınız ve somut durumunuzu meslek mensubuyla değerlendiriniz.
Bağımsız denetimden geçiyoruz, ayrıca tam tasdike gerek var mı?
İki denetimin konusu ve dayanağı farklıdır. Bağımsız denetim finansal raporlama çerçevesine, tam tasdik vergi mevzuatına odaklanır. Kapsamına giren şirketler her ikisini birden yaptırır; biri diğerinin yerine geçmez.
Tam tasdik, katma değer vergisi iade sürecimizi nasıl etkiler?
İade taleplerinin tasdik raporuyla sonuçlandırılmasında, tam tasdik sözleşmesi bulunan mükellefler için farklı parasal sınırlar uygulanır. Ayrıca dönem içi denetim, iade dosyasının dayanağını oluşturan yüklenilen vergi hesabını ve karşıt inceleme çalışmalarını yıl boyunca hazır tutar. Güncel hadler için ilgili tebliğe bakınız.
Muhasebemizi kendi ekibimiz tutuyor; tam tasdik bu düzeni değiştirir mi?
Değiştirmesi gerekmez ve yeminli mali müşavirin muhasebe kaydını devralması hukuken mümkün değildir. Tam tasdik, mevcut kayıt düzeni üzerinde yürütülen bir denetimdir. Denetim sırasında hesap planı ayrıştırması, belge akışı veya arşiv düzenine ilişkin öneriler doğabilir; bu önerilerin uygulanması şirketin kendi muhasebe birimi tarafından yapılır.
Tasdik raporunun kapsamı ile mesleki sorumluluk arasındaki ilişki nedir?
Yeminli mali müşavir, tasdik ettiği konularda mükellefle birlikte sorumludur. Bu nedenle raporun kapsamı, yapılan denetimin gerçek kapsamıyla sınırlıdır: denetlenmeyen bir konu rapora dayanak yapılmaz. Denetimin derinliği ile raporun kapsamının birbirine karşılık gelmesi, tasdik faaliyetinin temel ilkesidir.
Zarar beyan eden veya faaliyeti durmuş bir şirkette tam tasdik anlamlı mıdır?
Matrah çıkmaması, denetim gereğini ortadan kaldırmaz. Geçmiş yıl zararlarının izleyen dönemlerde mahsup edilebilmesi, devreden katma değer vergisinin dayanağı ve devreden yatırım indirimi gibi haklar, doğdukları dönemin kayıtlarına dayanır. Bu hakların dayanağının o dönemde denetlenmiş olması, sonraki dönemlerde kullanım sırasında çıkacak tartışmayı azaltır.
Kapsam ve süreç hakkında görüşmek için
Somut durumunuzun değerlendirilmesi ve çalışma kapsamının belirlenmesi için iletişim sayfasındaki formu kullanabilir veya doğrudan arayabilirsiniz.
İletişim