Kimler için?
- Özel tüketim vergisine tabi malları, bu vergiye tabi olmayan malların imalinde girdi olarak kullanan imalatçılar. Kimya, boya, plastik, kauçuk, temizlik ürünleri, madeni yağ ve benzeri sektörlerde çözücü ve baz yağ türü girdiler bakımından uygulama öne çıkar.
- Bu malları imalatçılara tecil-terkin kapsamında teslim eden dağıtıcı ve satıcılar. Tecili uygulayan satıcı, terkin şartının gerçekleşmemesi hâlinde doğacak sonucun muhatabı olduğundan, alıcının kullanımını izleyebilmesi kendi riski bakımından belirleyicidir.
- Malı ihraç edilmek üzere ihracatçıya teslim eden imalatçılar ile bu malları ihraç eden ihracatçılar. Bu yapıda yükümlülük zinciri iki taraf arasında paylaşılır: imalatçı tecili uygular, ihracatçı ihracatı gerçekleştirir ve belgeler.
- İhracatını doğrudan kendisi yapan ve ödediği özel tüketim vergisinin iadesini talep eden imalatçı ihracatçılar.
- Tecil edilen verginin terkin edilebilmesi için üretim kapasitesi, randıman ve sarf kayıtlarını belgelemesi gereken sanayi işletmeleri; özellikle çok girdili ve karışım esaslı üretim yapanlar.
- Kapasite raporu, sanayi sicil belgesi veya üretim izni durumunda değişiklik yaşayan, yeni üretim hattı devreye alan ya da fason üretim ilişkisine giren imalatçılar.
Mevzuat dayanağı
- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu
- Verginin konusunu, listeleri, istisnaları ve tecil-terkin uygulamasının yasal çerçevesini belirleyen kanundur.
- Özel Tüketim Vergisi genel uygulama tebliğleri
- Tecil-terkin uygulamasının usul ve esasları, aranan belgeler, teminat ve süre kuralları liste bazında ayrı tebliğlerle düzenlenmiştir; güncel usul ve esaslar için ilgili tebliğe bakınız.
- 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu
- Tasdik yetkisinin ve meslek mensubunun tasdik ettiği konulardaki sorumluluğunun kaynağıdır.
- 7019 sayılı Yeminli Mali Müşavirlerin Tasdik Edecekleri Belgeler, Tasdik Konuları, Tasdike İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
- Tasdik sözleşmesinin düzenlenmesi, denetim çalışmalarının yürütülmesi ve raporun biçimi bu yönetmelikte belirlenmiştir.
- 213 sayılı Vergi Usul Kanunu
- Üretim, sarf ve envanter kayıtlarının tutulmasına ilişkin hükümler randıman denetiminin doğrudan dayanağıdır.
- 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun
- Teminat türleri ile terkin şartının gerçekleşmemesi hâlinde ertelenen verginin takibine ilişkin çerçeveyi oluşturur.
Hadler, oranlar ve süreler mevzuat değişiklikleriyle güncellenmektedir; güncel değerler için ilgili tebliğin yürürlükteki metni esas alınmalıdır.
Süreç nasıl işler?
Uygulanacak hükmün belirlenmesi ve ön inceleme
İlk iş, işlemin hangi hükme dayandığını netleştirmektir: malın imalatta girdi olarak kullanılmak üzere teslimi mi, ihraç edilmek üzere teslimi mi, yoksa bir istisna hükmü mü söz konusu? Tecil-terkin ile istisna arasındaki fark yalnız teknik değildir; belge düzenini, teminat gereğini ve raporun kapsamını değiştirir. Ayrıca malın hangi listede yer aldığı, teslim eden ile alanın sıfatı ve üretim sürecindeki işlevi ön incelemede tespit edilir.
İmalatçı sıfatının ve üretim altyapısının doğrulanması
Tecil-terkin uygulamasında imalatçı sıfatı belirleyicidir. Sanayi sicil belgesi, kapasite raporu, üretim izinleri ve fiilî üretim altyapısı incelenir; kapasite raporundaki üretim konusu ile tecil-terkin kapsamında alınan girdinin ilişkisi kurulur. Kapasite raporunda yer almayan bir üretim için alınan girdinin kullanımı, terkin aşamasında en sık tartışılan konudur.
Tasdik sözleşmesi ve dönem içi izleme düzeninin kurulması
Tasdik sözleşmesi düzenlenir ve odaya bildirilir. Bunun ardından, terkin için gerekli olacak verinin üretim sırasında toplanmasını sağlayacak izleme düzeni kurulur: girdi giriş kayıtları, üretim emirleri, sarf fişleri, tank ve depo hareketleri, laboratuvar ve reçete kayıtları. Terkin dosyası, üretim tamamlandıktan sonra kurulmaya çalışıldığında çoğu zaman geriye dönük üretilemeyecek verilere ihtiyaç duyar.
Teminatın verilmesi ve izlenmesi
Tecil edilen vergi için mevzuatın öngördüğü şekilde teminat aranır. Teminatın türü, hangi tutar üzerinden hesaplanacağı ve hangi hâllerde aranmayacağı ilgili tebliğde düzenlenmiştir. Teminatın çözülmesi terkin şartının gerçekleştiğinin belgelenmesine bağlıdır; bu nedenle teminat, üretim ve ihracat takvimiyle birlikte izlenir. Çözülmeyen teminat, işletme sermayesi üzerinde süreklilik kazanan bir yük hâline gelir.
Üretim ve randıman denetimi
Denetimin özü burasıdır. Tecil-terkin kapsamında alınan girdinin, üretilen mamulün bünyesine hangi oranda girdiği; fire, sarf ve kayıp değerlerinin teknik olarak açıklanabilir olup olmadığı; girdi girişleri ile mamul çıkışları arasındaki miktar dengesinin kurulup kurulmadığı incelenir. Randıman analizi, reçete ve laboratuvar kayıtları, üretim emirleri ve stok hareketleri karşılaştırılarak yürütülür. Girdinin bir kısmının başka bir üretimde ya da kapsam dışı bir işte kullanılmış olması hâlinde, bu kısım terkine konu edilemez.
İhracatın gerçekleştiğinin tespiti
İhraç kaydıyla teslimlerde, malın süresi içinde ihraç edildiği gümrük beyannameleri, çıkış tespit bilgileri ve taşıma belgeleriyle doğrulanır. İmalatçının teslim ettiği mal ile ihraç edilen malın aynılığı; miktar, ambalaj ve tanım düzeyinde karşılaştırılır. İhracatçının farklı tedarikçilerden aldığı aynı cins malları karıştırarak ihraç ettiği hâllerde, izlenebilirliğin sözleşme ve parti numarası düzeyinde kurulmuş olması gerekir.
Tasdik raporunun düzenlenmesi ve ibrazı
Denetim sonucunda üretim tasdik raporu veya ihracata ilişkin tasdik raporu düzenlenerek ilgili vergi dairesine ibraz edilir. Rapor; girdinin miktarını, üretimde kullanım ya da ihracat tespitini, randıman hesabını ve terkin edilmesi gereken vergiyi gerekçeleriyle gösterir. Meslek mensubu, tasdik ettiği tutar bakımından mükellefle birlikte sorumludur.
Terkin, teminat iadesi ve sonrasının izlenmesi
Rapor üzerine terkin işlemi yapılır ve teminat çözülür. Terkin edilemeyen kısım bulunması hâlinde, ertelenen verginin gecikme zammıyla birlikte istenmesi söz konusu olabileceğinden bu tutar önceden hesaplanır ve muhasebeleştirilir. Ayrıca izleyen dönemler için üretim kayıt düzeninde tespit edilen eksikler yazılı olarak bildirilir ve bir sonraki dosyanın planına aktarılır.
Gerekli belgeler
- Sanayi sicil belgesi, kapasite raporu ve varsa üretim izinleri ile faaliyet belgeleri
- Tecil-terkin kapsamında düzenlenen alış ve satış faturaları ile taahhütname ve talep yazıları
- Özel tüketim vergisi beyannameleri, tahakkuk fişleri ve tecil edilen vergiye ilişkin bildirimler
- Teminat mektubu veya gösterilen diğer teminata ilişkin belgeler ile teminat izleme dökümleri
- Üretim emirleri, reçete ve formülasyon kayıtları, laboratuvar analiz raporları
- Sarf fişleri, tank ve depo hareket kayıtları, tartım ve ölçüm tutanakları
- Stok kayıtları, dönem başı ve dönem sonu envanter listeleri, fire ve zayiat tutanakları
- Randıman ve maliyet hesaplamaları ile üretim miktar dengesine ilişkin tablolar
- İhraç kaydıyla teslimlerde gümrük beyannameleri, çıkış tespit bilgileri, taşıma ve sevkiyat belgeleri
- İmalatçı ile ihracatçı arasındaki sözleşmeler ve belge teslim yükümlülüğünü düzenleyen yazışmalar
- Fason üretim yaptırılıyorsa fason sözleşmeleri, sevk irsaliyeleri ve fason işletme kayıtları
- Muhasebe kayıtları, mizanlar ve tecil-terkin işlemlerinin izlendiği hesap dökümleri
Süre ve zamanlama
- Tecil edilen verginin terkini, malın mevzuatta öngörülen süre içinde üretimde kullanıldığının ya da ihraç edildiğinin belgelenmesine bağlıdır. Süre, teslimin yapıldığı tarihe göre işlemeye başlar; güncel süreler için ilgili tebliğe bakınız.
- Sürenin mücbir sebep veya beklenmedik durum nedeniyle uzatılabildiği hâller ve bu uzatmanın şartları mevzuatta düzenlenmiştir. Uzatma talebinin süre dolmadan yapılması esastır; süre geçtikten sonra yapılan başvuru genellikle sonuç doğurmaz.
- Terkin şartı gerçekleşmezse ertelenen vergi, teslimin yapıldığı tarihten itibaren hesaplanacak gecikme zammıyla birlikte istenir. Bu nedenle risk, süre dolmadan önce hesaplanır ve karşılığı ayrılır.
- Teminatın çözülmesi terkin işleminin tamamlanmasına bağlıdır; rapor ibraz edilmeden teminat çözülmez. Teminat maliyeti bu nedenle rapor takvimiyle doğrudan ilişkilidir.
- Üretim ve randıman verisi, üretim gerçekleştiği anda toplanmadığında geriye dönük olarak üretilemez. Bu nedenle izleme düzeni, ilk tecil-terkinli alımdan önce kurulur.
- Kapasite raporu, sanayi sicil belgesi veya üretim konusu değiştiğinde, değişikliğin tecil-terkin kapsamındaki alımlardan önce belgelere yansıtılması gerekir; belgedeki durum ile fiilî üretim arasındaki uyumsuzluk terkin aşamasında sorun doğurur.
Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecekler
- Tecil-terkini bir istisna sanmak
- Tecil-terkin, verginin baştan doğmadığı bir istisna değildir. Vergi tahakkuk eder, yalnız tahsili ertelenir ve şart gerçekleşince silinir. Bu ayrımın gözden kaçması, satış anında işin bittiği izlenimi doğurur; oysa asıl yükümlülük teslimden sonra başlar. Muhasebede de tecil edilen verginin izlenmesi gereken bir yükümlülük olarak takip edilmemesi, dönem sonunda karşılığı ayrılmamış bir riske dönüşür.
- Randıman ve sarf kayıtlarını sonradan üretmeye çalışmak
- Terkin, girdinin üretimde kullanıldığının miktar düzeyinde gösterilmesine dayanır. Üretim emri, sarf fişi, tank hareketi ve laboratuvar kaydı üretim anında oluşmuyorsa, sonradan hazırlanan tablolar denetimde dayanak oluşturmaz. Randıman denetiminde sorulan soru "ne kadar aldınız" değil, "aldığınızın ne kadarı hangi mamulün bünyesine girdi" sorusudur.
- Girdiyi kapsam dışı üretimde veya bakım-onarımda kullanmak
- Tecil-terkin kapsamında alınan girdinin bir kısmının temizlik, bakım, deneme üretimi ya da kapsam dışı bir mamulün üretiminde kullanılması sık rastlanan bir durumdur. Bu kısım terkine konu edilemez. Kullanımın türlerine göre ayrıştırılmadığı işletmelerde, denetim tüm miktarı tartışmaya açar; oysa ayrıştırma yapılmış olsa yalnız ilgili kısım kapsam dışında kalacaktır.
- İhraç kaydıyla teslimde belge akışını ihracatçının insafına bırakmak
- İmalatçının terkin hakkı, ihracatçının malı süresi içinde ihraç ettiğini belgelemesine bağlıdır. Sözleşmede belge teslim yükümlülüğü, süre ve gecikme hâlinde uygulanacak sonuç düzenlenmediğinde, imalatçı kendi kusuru bulunmadığı hâlde ertelenen verginin gecikme zammıyla istenmesi riskiyle karşılaşır. Aynı cins malın farklı tedarikçilerden alınıp karıştırılarak ihraç edildiği hâllerde parti izlenebilirliği de sözleşmeyle kurulmalıdır.
- Fire ve zayiatı belgelemeden yüksek göstermek
- Üretim sürecinde ortaya çıkan fire, teknik olarak açıklanabilir sınırlar içinde kabul görür. Fire oranının reçeteyle, laboratuvar verisiyle ve sektörel teknik verilerle desteklenmemesi hâlinde, açıklanamayan miktar üretimde kullanılmamış sayılabilir. Fire tutanaklarının düzenli tutulması, bu tartışmanın en pratik çözümüdür.
- Kapasite raporu ile fiilî üretim arasındaki uyumsuzluğu göz ardı etmek
- Kapasite raporundaki üretim konusu, kullanılan hammadde listesi ve kapasite miktarı, tecil-terkin kapsamındaki alımların gerekçesini oluşturur. Yeni bir mamulün üretime alınması veya hat değişikliği belgeye yansıtılmadığında, alınan girdinin hangi üretim için kullanıldığı sorusu belgesiz kalır. Belge güncellemesi, alımdan önce yapılması gereken bir işlemdir.
- Teminatı çözülmeden yeni alımlarla yükü büyütmek
- Terkin dosyaları geciktikçe çözülmemiş teminatlar birikir ve işletme sermayesi üzerinde kalıcı bir yük oluşur. Teminat maliyeti çoğu zaman doğrudan görünmediği için gecikmenin bedeli fark edilmez. Terkin takvimini üretim takvimiyle birlikte planlamak, bu yükü yönetmenin tek yoludur.
- Satıcı tarafında alıcının kullanımını hiç izlememek
- Tecili uygulayan satıcı, terkin şartının gerçekleşmemesi hâlinde doğacak sonucun muhatabıdır. Alıcının imalatçı sıfatını, kapasite raporunu ve kullanım beyanını hiç sorgulamadan tecil uygulamak, satıcı bakımından doğrudan bir risktir. Alıcıdan alınan taahhütname tek başına yeterli bir güvence sağlamaz.
İlgili hizmetler
- KDV İade Tasdiki — Katma Değer Vergisi İadesi Tasdik RaporuVergi ve Tasdik Hizmetleri
- Tam Tasdik — Yıllık Beyanname ve Mali Tabloların TasdikiVergi ve Tasdik Hizmetleri
- Yerli İmalat Durum Belgesi TasdikiVergi ve Tasdik Hizmetleri
- Kurumsal Vergi DanışmanlığıMali Danışmanlık
İlgili rehber yazıları: ÖTV tecil-terkin uygulaması: kimler yararlanır, süreç ve tasdik raporu · KDV iade sürecinde YMM tasdik raporu: hangi iadede aranır, süreç nasıl işler?
Her hizmetin kapsamı ayrı bir sözleşmeyle belirlenir. Aynı mükellefe tasdik ve danışmanlık hizmetlerinin birlikte verilebilmesi, mesleki bağımsızlık ve tasdik mevzuatındaki sınırlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
Sık sorulan sorular
Tecil ile terkin arasındaki fark nedir?
Tecil, tahakkuk etmiş bir verginin tahsilinin ertelenmesidir. Terkin ise ertelenen verginin, öngörülen şart gerçekleştiğinde silinmesidir. İkisi birlikte şu anlama gelir: satıcı vergiyi alıcıdan tahsil etmez, ancak verginin silinebilmesi için malın mevzuatın öngördüğü şekilde kullanıldığının ya da ihraç edildiğinin belgelenmesi gerekir. Şart gerçekleşmezse ertelenen vergi gecikme zammıyla istenir.
İmalatta kullanım ile ihraç kaydıyla teslim arasındaki fark nedir?
İmalatta kullanımda mal, özel tüketim vergisine tabi olmayan bir malın üretiminde girdi olarak kullanılır ve terkin, kullanımın üretim kayıtlarıyla belgelenmesine dayanır. İhraç kaydıyla teslimde ise mal olduğu gibi ihraç edilir ve terkin, ihracatın süresi içinde gerçekleştiğinin gümrük belgeleriyle doğrulanmasına dayanır. Belge düzeni, denetim yöntemi ve rapor kapsamı bu nedenle farklıdır.
Üretim tasdik raporu nedir, hangi verilere dayanır?
Üretim tasdik raporu, tecil-terkin kapsamında alınan girdinin üretimde kullanıldığının miktar düzeyinde tespit edilmesidir. Rapor; üretim emirleri, reçete ve laboratuvar kayıtları, sarf fişleri, tank ve depo hareketleri, stok ve envanter kayıtları ile randıman hesaplamalarına dayanır. Bu veriler üretim anında oluşmadığında rapora dayanak oluşturacak bir tespit yapılamaz.
Teminat her durumda aranır mı, ne zaman çözülür?
Teminatın hangi hâllerde ve hangi türde aranacağı ile aranmayacağı durumlar ilgili tebliğde düzenlenmiştir; bu nedenle burada sayısal ya da kesin bir kural verilmez. Teminatın çözülmesi, terkin şartının gerçekleştiğinin belgelenmesine ve raporun ibrazına bağlıdır. Güncel usul ve esaslar için ilgili tebliğe bakınız.
Aldığımız girdinin tamamını süresi içinde kullanamazsak ne olur?
Kullanılmayan kısma isabet eden vergi terkin edilemez; bu kısım için ertelenen vergi, teslim tarihinden itibaren hesaplanacak gecikme zammıyla birlikte gündeme gelir. Süre dolmadan yapılacak bir sayım ve hesapla riskin büyüklüğü önceden görülebilir; mücbir sebep hâllerinde süre uzatımına ilişkin düzenlemeler bulunduğundan başvurunun süre içinde yapılması gerekir.
Fason üretim yaptırıyoruz; tecil-terkin uygulaması etkilenir mi?
Fason ilişkisinde girdinin fiziksel kullanımı başka bir işletmede gerçekleştiğinden, izlenebilirliğin sevk irsaliyeleri, fason sözleşmesi ve fason işletmenin üretim kayıtlarıyla kurulması gerekir. Fason işletmenin kayıtlarına erişimin sözleşmeyle güvence altına alınmamış olması, terkin aşamasında denetimin en çok zorlandığı durumlardandır.
Özel tüketim vergisi tecil-terkini ile katma değer vergisi iadesi birlikte yürür mü?
İhracata yönelen işletmelerde iki süreç çoğunlukla aynı dosyalar üzerinden ilerler; gümrük beyannameleri, üretim ve maliyet kayıtları her ikisinde de kullanılır. Ancak hukuki dayanakları, aranan belgeler ve raporları ayrıdır; biri diğerinin yerine geçmez ve tek bir raporla ikisi birden tasdik edilmez.
Beyannameleri kim verir, raporu kim düzenler?
Özel tüketim vergisi beyannamesinin verilmesi ve muhasebe kayıtlarının tutulması mükellefin kendi birimi ya da serbest muhasebeci mali müşaviri tarafından yürütülür. Yeminli mali müşavir, 3568 sayılı Kanun gereği bu işleri üstlenemez; görevi, tecil-terkin şartlarının gerçekleştiğini denetleyerek tasdik raporunu düzenlemektir.
Kapsam ve süreç hakkında görüşmek için
Somut durumunuzun değerlendirilmesi ve çalışma kapsamının belirlenmesi için iletişim sayfasındaki formu kullanabilir veya doğrudan arayabilirsiniz.
İletişim